Seðlabankinn tilkynnti í gær að stýrivextir hækkuðu úr 7,50 prósentum í 7,75 prósent. Ásgeir sagði í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni að verðbólgan hefði verið á góðri leið niður í haust en tekið að hækka á ný.
„Það er náttúrulega mjög erfitt að þurfa að vera að hækka vexti aftur,“ sagði Ásgeir.
Hann sagði margar ástæður liggja að baki, meðal annars launahækkanir, skattahækkanir og hækkandi olíuverð. Staðan væri sérstaklega snúin þar sem merki væru um kólnun í hagkerfinu á sama tíma.
„Þetta eru erfiðustu áföllin að bregðast við, eins og hækkun á olíuverði, sem bæði hækkar verðbólgu og veldur líka samdrætti í kerfinu,“ sagði Ásgeir.
Segir útflutning halda hagvexti uppi
Ásgeir sagði Seðlabankann enn spá hagvexti á árinu, einkum vegna góðrar stöðu útflutningsgreina. Hann nefndi hátt þorskverð, ferðaþjónustu, sólmyrkva í sumar og hátt álverð sem dæmi um þætti sem styddu við útflutning.
Hann sagði þó ljóst að háir vextir væru að þrýsta verulega á hagkerfið.
„Við höfum farið of geyst“
Ásgeir sagði laun á Íslandi mjög há í evrópskum samanburði, sérstaklega þegar launatengd gjöld og lífeyrissjóðsframlag væru tekin með.
Hann sagði lífskjör engu að síður góð og kaupmátt hafa vaxið mikið, meðal annars eftir faraldurinn.
„Að sumu leyti hefur gengið vel hjá okkur. Það hefur verið mikill uppgangur, en við höfum farið of geyst,“ sagði Ásgeir.
Vill ekki að Seðlabankinn verði sparisjóður þjóðarinnar
Í þættinum var Ásgeir spurður út í hugmynd Vilhjálms Birgissonar, formanns Starfsgreinasambandsins, um að Seðlabankinn gæti opnað reikninga fyrir almenning og komið á einhvers konar skyldusparnaði í stað vaxtahækkana.
Ásgeir tók ekki vel í þá hugmynd.
„Mig langar nú ekki í fleiri verkefni,“ sagði hann.
Hann sagði að vissulega hefði sparnaður aukist vegna hárra vaxta en að slík úrræði væru flókin þar sem fólk væri á ólíkum stað í lífinu. Ungt fólk þyrfti gjarnan á peningunum að halda og jafnvel mætti segja að það greiddi of mikið í lífeyrissjóði.
Segir vaxtahækkanir færa fé milli kynslóða
Ásgeir var spurður hvort háir vextir væru í raun tilfærsla fjármuna frá heimilum til fjármálafyrirtækja.
Hann sagði bankana vinna með peninga annarra og að áhrifin væru ekki síst kynslóðabundin.
„Það má færa rök fyrir því að það sé verið að færa peninga milli kynslóða,“ sagði Ásgeir.
Þeir sem hefðu safnað fé yfir ævina og greitt niður húsnæðislán nytu hærri vaxta, á meðan yngra fólk með lán bæri meiri byrðar.
Segir enga evruvexti fást „sísvona“
Ásgeir var einnig spurður um upptöku evru. Hann vildi ekki taka afstöðu með eða á móti henni en sagði umræðuna oft of einfalda.
„Við fáum enga evruvexti bara sísvona,“ sagði Ásgeir.
Hann sagði að Ísland fengi ekki að taka upp evru nema stöðugleiki næðist í efnahagslífinu, meðal annars á vinnumarkaði. Íslendingar gætu ekki verið með sjö til átta prósenta árlegar launahækkanir á meðan launahækkanir í Evrópu væru mun lægri.
Hann sagði að evran væri ekki bara gjaldmiðill heldur þátttaka í evrópsku efnahagskerfi.
„Við þurfum að samstilla okkur við það sem gerist þar,“ sagði hann.
Segir tveggja prósenta vexti kynda undir þenslu
Ásgeir sagði að peningastefnunefnd gæti tæknilega ákveðið að lækka vexti niður í tvö prósent, en afleiðingarnar yrðu alvarlegar ef það væri gert án þess að undirliggjandi aðstæður breyttust.
„Hagkerfið myndi rjúka aftur af stað. Við myndum sjá þenslu, verðbólgu og neikvæða raunvexti,“ sagði hann.
Fólk myndi taka fé úr bönkum og eyða því, húsnæðisverð myndi hækka og verðbólguþrýstingur aukast.
Vill stöðva hringekju launa og verðhækkana
Aðspurður hvað þyrfti að gerast til að hægt yrði að lækka vexti sagði Ásgeir að stöðva þyrfti hringekju launa- og verðhækkana.
„Það þarf einhvern veginn að myndast traust á milli aðila vinnumarkaðarins,“ sagði hann.
Hann sagði mikilvægt að kjarasamningar héldu og að fyrirtæki veltu ekki öllum hækkunum út í verðlagið. Þá sagðist hann skilja vel áhyggjur verkalýðsforingja þar sem samningar hefðu ekki gengið eftir með sama hætti hjá öllum hópum.
Hafnar verðtryggingu launa
Ásgeir var spurður hvort verðtrygging launa, líkt og tíðkast í Lúxemborg, gæti verið lausn. Hann tók ekki undir það og rifjaði upp að Ísland hefði áður haft verðtryggingu launa.
„Við vorum einu sinni með verðtryggingu á launum. Þá fór verðbólga upp í 100 prósent,“ sagði Ásgeir.
Hann sagði brýnt að Íslendingar hættu dramatík í kringum efnahagsmálin og settust niður til að hugsa í lausnum.
„Það er kominn tími til þess og þessar vaxtahækkanir hjá okkur eru að einhverju leyti ákall um það,“ sagði Ásgeir.
