Bergþór lýsti því yfir að hann teldi málið hafa verið unnið með flumbrugangi frá upphafi. Hann gagnrýndi að þingsályktunartillagan hefði komið seint fram, að gögn hefðu ekki skilað sér nægilega hratt til utanríkismálanefndar og að minnihlutinn hefði ekki fengið þær skýringar sem hann teldi eðlilegar. Að hans mati dregur það úr trausti á öllu ferlinu.
Ingvar var á þveröfugum stað og sagðist bæði ánægður með stöðuna og hlakka til að sjá málið fara í gegnum þingið og til þjóðarinnar. Hann benti á að verið væri að kjósa um það hvort hefja ætti viðræður á ný, ekki um aðild sjálfa, og taldi umræðuna nú þegar hafa verið bæði lengri og ítarlegri en þegar sótt var um árið 2009.
Deilt um spurninguna sjálfa
Einn ágreiningspunkturinn sneri að orðalagi spurningarinnar sem lögð verður fyrir þjóðina. Nú verður einfaldlega spurt: „Á að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“ Bergþór sagði þetta ekki segja alla söguna og hélt því fram að í reynd væri verið að spyrja hvort Ísland ætti að fara inn í aðlögunarferli sem hefði það að markmiði að leiða til fullrar aðildar. Hann orðaði það svo að Evrópusambandið væri sjálft mjög skýrt um að þetta væru aðlögunarviðræður að fullri aðild.
Ingvar hafnaði því ekki að lokamarkmið ferlisins væri aðild, en sagði samt mikilvægt að halda því til haga að þjóðin fengi annað tækifæri síðar til að segja já eða nei við endanlegum samningi. Það væri einmitt kjarni málsins: fyrst væri farið í viðræður, síðan fengi þjóðin að meta útkomuna. Hann sagði líka að það væri einfaldlega ekki rétt að tala um að ekkert svigrúm væri til samninga, enda hefði Evrópusambandið sjálft lagt áherslu á að hvert aðildarríki kæmi inn með sinn eigin samning.
Sjávarútvegurinn enn þungamiðjan
Eins og oft áður í Evrópuumræðunni fór stór hluti samtalsins í sjávarútveginn. Þar drógu þingmennirnir upp gjörólíka mynd. Bergþór sagði áhyggjur andstæðinga ekki vera neina ýkjusögu heldur mjög raunverulegar. Hann hélt því fram að jafnvel þótt Ísland næði einhverju sérstöku inn í samning, þá væri alltaf hætta á að reglum yrði breytt síðar innan sambandsins. Hann sagði það „ekki bara raunhæft“ heldur einfaldlega blasa við að slíkt gæti gerst.
Ingvar svaraði því með því að benda á að aðildarsamningur væri grundvallarskjal sem ekki væri hægt að breyta nema með samþykki allra ríkja, þar á meðal Íslands sjálfs ef landið væri orðið aðili. Hann hafnaði því að Ísland væri á leið inn í eitthvert fyrirfram tapað ferli og sagði lykilatriðið vera að sjá hvaða niðurstöðu hægt væri að ná. Ef samningurinn yrði ekki ásættanlegur, þá gæti þjóðin einfaldlega hafnað honum.
Kostir og gallar aðildar
Undir lokin var þeim kastað inn í aðeins frjálsari vangaveltur: hvernig væri staða Íslands í dag ef við hefðum gengið alla leið á sínum tíma? Ingvar sagðist telja líklegt að Ísland byggi þá við lægra vaxtastig, stöðugri gjaldmiðil og minna sveiflukennt hagkerfi. Hann nefndi evruna sérstaklega og benti á að í löndum eins og Hollandi, Írlandi og Lúxemborg sæjust allt aðrar aðstæður í vöxtum og húsnæðismálum en hér.
Bergþór var á öndverðum meiði. Hann sagði að ef Ísland hefði farið þessa leið hefði það líklega orðið undir í stórum málum eins og Icesave og að með tímanum hefðu ákvarðanir um lykilauðlindir, sérstaklega sjávarútveginn, færst frá Íslandi til Brussel. Hann sagði hagsmunum Íslands augljóslega betur borgið utan sambandsins en innan þess og nefndi sérstaklega að þau Evrópuríki sem stæðu sterkust efnahagslega væru einmitt mörg þeirra sem væru utan ESB, þar á meðal Ísland, Noregur, Sviss og Liechtenstein.
