Umræða um íslenskan ríkisborgararétt hefur kviknað á ný eftir að fjallað var um mál tveggja kvenna sem hafa búið hér á landi um áratugaskeið.
Í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni var nýverið rætt við Ritu Didriksen, konu af færeyskum uppruna, sem sögð var fædd og uppalin á Íslandi en hafa ekki fengið íslenskan ríkisborgararétt. Í Bítinu í morgun sagði Sigga Foss, sem er norsk að uppruna og hefur búið á Íslandi í 49 ár, frá sinni reynslu af umsóknarferlinu.
Sigga sagðist hafa fengið þau svör að hún þyrfti að staðfesta dvöl sína hér á landi. Hún hafi verið beðin um gögn úr banka, helst yfirlit yfir kortanotkun sína.
„Ég væri náttúrulega ekki til í það. Mér finnst það persónunjósnir,“ sagði Sigga í viðtalinu.
Hún sagðist hafa aflað staðfestingar á lögheimili sínu öll þessi ár og jafnframt prentað út gögn um bólusetningar sínar á Covid-tímanum. Það hafi þó ekki dugað.
„Eins og ég hafi ekki verið til“
Sigga sagðist hafa óskað eftir leiðbeiningum um hvað hún gæti gert til að sanna dvöl sína hér á landi. Henni hafi meðal annars verið bent á að gögn úr líkamsræktarstöð gætu nýst ef hún hefði verið áskrifandi þar.
„Ég sagði nei, ég hef ekki verið í líkamsrækt og hef ekki verið áskrifandi að líkamsrækt, en ég er búin að vera áskrifandi að Neytendablaðinu,“ sagði Sigga.
Að lokum ákvað hún að taka út gögn úr netbankanum um viðskipti sín við Bónus síðustu þrjú ár og senda þau inn.
„Ég vona svo sannarlega að Bónus geti hjálpað mér til þess að verða íslenskur ríkisborgari,“ sagði Sigga.
Hún lýsti málinu þannig að það væri eins og hún hefði ekki verið til, þrátt fyrir að hafa búið hér í nær hálfa öld.
„Tölvan segir nei“
Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins og nefndarmaður í allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis, sagði í Reykjavík síðdegis að dæmi Siggu væri sláandi.
„Þetta er auðvitað frekar ýkt dæmi um að tölvan segi nei,“ sagði Snorri.
Hann benti á að hér væri um að ræða konu sem hefði búið á Íslandi í áratugi, talaði íslensku og ætti hér fjölskyldu, börn og barnabörn. Slík dæmi skjóti skökku við, sérstaklega þegar horft sé til annarra mála þar sem fólk hafi fengið ríkisborgararétt „af mun minna tilefni“, að hans mati.
Snorri sagði umræðuna benda til þess að margir upplifðu ójafnræði í kerfinu.
„Það er eins og maður heyri sérstaklega af svona málum, og líka af umræðunni í samfélaginu, ekki síst meðal innflytjenda, að það sé eitthvert mikið ójafnræði í þessu kerfi og eitthvert óréttlæti,“ sagði hann.
Vill endurskoða ferlið hjá Alþingi
Snorri fór yfir að ríkisborgararéttur væri veittur með tvennum hætti. Annars vegar í gegnum Útlendingastofnun, þar sem umsóknir fara í formlegt stjórnsýsluferli samkvæmt ákveðnum skilyrðum, og hins vegar í gegnum Alþingi, þar sem umsóknir fara til undirnefndar allsherjar- og menntamálanefndar. Hann sagði það ferli allt annars eðlis en ferlið hjá Útlendingastofnun.
Að hans mati væri í raun um geðþóttaákvörðun þingmanna að ræða þegar Alþingi veitir ríkisborgararétt með lögum. Hann sagðist vilja að það fyrirkomulag yrði tekið til endurskoðunar.
Snorri sagði þingsályktunartillögu sína vera í undirbúningi og vonaðist til að geta kynnt hana betur í maí. Hún lúti bæði að ferlinu hjá Alþingi og skilyrðum hjá Útlendingastofnun.
Vill herða almenn skilyrði
Þótt Snorri telji að konur á borð við Siggu og Ritu eigi að hafa raunhæfa leið að íslenskum ríkisborgararétti vill hann almennt herða reglurnar.
Hann sagði ríkisborgararétt vera „heilagan rétt“ sem ekki mætti meðhöndla eins og sjálfsagðan hlut eins og til dæmis sleikibrjóstsykur. Hann vill meðal annars tíu ára búsetuskilyrði, raunverulegt íslenskupróf og sérstakt samfélagspróf.
Núverandi íslenskupróf gagnrýndi hann harðlega og sagði það ekki nægilega trúverðugt.
Hann tók þó fram að mál eins og mál Siggu og Ritu væru annars eðlis en almenn umræða um ríkisborgararétt á tímum aukinna fólksflutninga.
„Þar erum við að tala um tilvik þar sem við eigum sannarlega að vera með leiðir til þess að veita mönnum ríkisborgararétt þegar þeir eru orðnir að langmestu leyti íslenskir ríkisborgarar,“ sagði Snorri.
