Að hans sögn hefur þessi niðurstaða þegar áhrif á afleysingaþörf fyrirtækisins og þar með á tugi ungra sumarstarfsmanna sem hefðu annars fengið vel launuð störf. Hann sagði því ljóst að hér væri um verulegt tekjutap að ræða fyrir þann hóp.
Verndartollar og verri samkeppnisstaða
Vilhjálmur sagði verndartolla Evrópusambandsins spila stórt hlutverk í stöðunni, en bætti við að samkeppnisskilyrði orkufreks iðnaðar á Íslandi hefðu almennt versnað að undanförnu. Þar nefndi hann hækkandi raforkukostnað, flutningskostnað og ETS-losunarkvóta sem væru nú að skella á af fullum þunga.
Að hans mati væri staðan sú að fyrirtæki á borð við Elkem, Norðurál, Fjarðaál og Rio Tinto hefðu upphaflega komið hingað vegna þess að stjórnvöld sköpuðu þeim samkeppnishæf rekstrarskilyrði. Hann sagðist ekki trúa því að þessi fyrirtæki tækju sömu ákvörðun í dag miðað við það umhverfi sem nú væri uppi.
Raforkan orðin mikið dýrari
Í viðtalinu benti Vilhjálmur sérstaklega á raforkukostnaðinn. Hann sagði Norðurál nú greiða um 25 milljarða króna á ári fyrir raforku og Elkem um sex milljarða, enda notaði Elkem minni orku. Þetta væri einn af lykilþáttunum í versnandi stöðu orkufreks iðnaðar hér á landi.
Um leið nefndi hann að jákvæð tíðindi kæmu frá Norðuráli, þar sem vinna við að keyra upp aftur kerlínu sem varð fyrir tjóni gengi vel. Það breytti þó ekki því að hann hefði verulegar áhyggjur af stöðunni til lengri tíma, sérstaklega hjá Elkem.
„Við þurfum að passa okkur“
Vilhjálmur sagði íslensk stjórnvöld geta gert meira til að bæta rekstrarskilyrði fyrirtækjanna. Hann talaði fyrir því að tryggja þyrfti að samkeppnishæfni þeirra væri sambærileg við það sem gerðist erlendis. Að öðrum kosti væri hætta á að Ísland grafi undan eigin verðmætasköpun.
„Við þurfum að passa okkur bara á því að fara ekki með gullgæsina okkar út í móa og lóga henni,“ sagði hann.
Segir skilning skorta á verðmætasköpuninni
Undir lokin sagðist Vilhjálmur sakna þess að meiri skilningur væri á því hvernig verðmæti verða til í íslensku samfélagi. Hann sagði landsbyggðina oft nær þeirri raunverulegu verðmætasköpun sem byggi undir heilbrigðisþjónustu, menntakerfi, löggæslu og samgöngum. Þar væru sjávarútvegur, stóriðja og ferðaþjónusta lykilþættir.
Að hans mati þarf bæði Alþingi og stjórnvöld almennt að horfa fastar á þetta samhengi og skapa fyrirtækjum skilyrði til að vaxa, dafna og halda uppi góðum störfum.
