Þetta kom fram í viðtali við Agnesi Ósk Marzellíusdóttur, lögreglufulltrúa í fjármálabrotadeild Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni.
Nota símanúmer saklauss fólks til að blekkja
Tilefni viðtalsins var reynsla Kristófers Helgasonar útvarpsmanns, sem hefur ítrekað fengið símtöl frá fólki sem telur hann hafa verið að hringja í sig.
Að sögn Agnesar er um þekkta aðferð netglæpamanna að ræða þar sem þeir láta íslensk símanúmer birtast hjá viðtakendum þrátt fyrir að hringingin komi frá allt öðrum aðilum.
„Þeir eru einfaldlega að skapa trúverðugleika. Fólk er líklegra til að svara íslensku símanúmeri og það er markmiðið,“ sagði hún.
Agnes segir aðferðina því miður virðast vera tiltölulega auðvelda í framkvæmd og að unnið sé að því að finna leiðir til að draga úr slíkri misnotkun.
Tilkynningum um netbrot hefur meira en tvöfaldast
Nýjar tölur frá lögreglunni sýna mikla aukningu í tilkynningum um netbrot.
Árið 2025 bárust lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu 552 tilkynningar um netbrot eða tilraunir til slíkra brota. Það sem af er þessu ári eru tilkynningarnar orðnar 1.233 talsins.
„Þetta er bara það sem er verið að tilkynna til okkar. Það má ætla að raunverulegur fjöldi sé töluvert meiri,“ sagði Agnes.
Þrátt fyrir að fjöldi staðfestra brota sé lægri en áður er fjárhagslegt tjón gríðarlegt. Heildartjón vegna tilkynntra netbrota á þessu ári nemur nú þegar 377 milljónum króna.
„Árið er bara hálfnað,“ benti Agnes á og tók undir að líta mætti á þetta sem einskonar „hamfarir“.
Gervigreind flýtir fyrir svikum
Agnes segir þróun gervigreindar hafa auðveldað netþrjótum störf sín verulega.
Á fundi sem Arion banki og netöryggisfyrirtækið Syndis stóðu nýverið fyrir kom fram að verkefni sem áður tóku netglæpamenn marga mánuði geti nú verið unnin á örfáum mínútum.
„Það er rosalega mikið að gerast í lífi fólks. Við erum fljót að svara tölvupóstum og skilaboðum og gera allt í símanum okkar. Það getur orðið til þess að hver sem er lendir í þessu,“ sagði hún.
Hún lagði jafnframt áherslu á að draga úr þeirri skömm sem oft fylgir því að verða fyrir netbroti.
Fjárfestingasvik og fölsk fyrirmæli valda mestu tjóni
Samkvæmt upplýsingum frá lögreglu voru stærstu netsvikin árið 2024 svokölluð fjárfestingasvik, þar sem einstaklingar eru blekktir til að leggja fé í meint fjárfestingarverkefni.
Stærsta einstaka málið á síðasta ári nam 38,5 milljónum króna.
Á þessu ári hafa svokölluð fölsk fyrirmæli hins vegar valdið mestu tjóni. Þar þykjast svikarar meðal annars vera stjórnendur eða samstarfsmenn fyrirtækja og fá starfsfólk til að millifæra fjármuni.
Stærsta slíka málið nam 114 milljónum króna.
Ástarsvikin fara „inn að beini“
Agnes segir þó að þau mál sem hafi hvað mest áhrif á fórnarlömbin séu svokölluð ástarsvik.
Í slíkum málum byggja svikarar upp traust og tilfinningaleg tengsl við fórnarlamb sitt yfir langan tíma áður en þeir fara fram á fjárhagsaðstoð.
„Ástarsvikin eru þau brot sem ná alveg inn í hjarta og inn að beini hjá fólki,“ sagði hún.
Í sumum tilfellum nemur tjónið tugum milljóna króna og jafnvel allur ævisparnaður fólks tapast.
Agnes segir jafnframt að sum fórnarlömb líti ekki eingöngu á fjárhagslegt tjón heldur einnig á þann félagsskap sem þau töldu sig hafa fundið.
„Það er fullt af fólki sem sér jafnvel ekki eftir peningnum sem fór vegna þess að það fékk á móti félagsskap. Það getur verið ótrúlega erfitt að verða fyrir svona brotum.“
Lítið af peningunum skilar sér til baka
Spurð hversu mikið af sviknu fé náist aftur sagði Agnes svörin ekki sérlega uppörvandi.
„Þegar við erum að tala um lögreglumál þá er ekki mikið sem endurheimtist.“
Hún segir að þörf sé á betri búnaði og aðferðum til að rekja fjármuni sem hverfa í gegnum alþjóðleg net svikara.
„Í mjög mörgum tilvikum er svikinn peningur einfaldlega tapaður peningur.“
Hvetur fólk til tortryggni
Að lokum hvatti Agnes almenning til að sýna heilbrigða tortryggni gagnvart óvæntum skilaboðum, tölvupóstum og símtölum.
Hún segir jákvætt að fólk sé orðið vakandi fyrir hættunni og leiti í auknum mæli ráða hjá vinum, ættingjum og sérfræðingum áður en það smellir á hlekki eða veitir upplýsingar.
„Ég held að fólk sé meira vakandi í dag og það er bara flott,“ sagði Agnes að lokum.
