Jóhann Páll Jóhannsson kynnti í vikunni frumvarp sem felur í sér umfangsmiklar breytingar á gjaldtöku raforku. Markmiðið er að jafna dreifingarkostnað raforku milli dreifbýlis og þéttbýlis að nær fullu, eða um 90–100 prósent.
Ef frumvarpið verður samþykkt á Alþingi er stefnt að því að allir landsmenn greiði í raun sama verð fyrir raforku, óháð búsetu.
„Þetta mun bæta rekstrarskilyrði atvinnustarfsemi í dreifbýli verulega,“ segir ráðherra.
Stærsti ávinningur hjá fyrirtækjum
Samkvæmt ráðherra munu heimili finna fyrir lækkun raforkureikninga, þótt áhrifin verði mest þar sem rafhitun er notuð. Ávinningurinn verður þó enn meiri hjá fyrirtækjum í dreifbýli, svo sem í landbúnaði, ferðaþjónustu og garðyrkju.
Í dæmi sem vísað hefur verið til gæti meðalstórt kúabú sparað 400 til 500 þúsund krónur á ári.
Á móti kemur að kostnaður gæti hækkað lítillega í þéttbýli, en ráðherra segir þá hækkun „blikna í samanburði við ávinninginn“ í dreifbýli.
Stórnotendur standa utan kerfisins
Frumvarpið nær ekki til stórnotenda raforku þar sem þeir nýta ekki almenna dreifikerfið og greiða því ekki jöfnunargjöld.
Sérstakir varnaglar hafa einnig verið settir inn til að koma í veg fyrir veruleg neikvæð áhrif á tiltekna hópa í þéttbýli, meðal annars með þrepaskiptri gjaldtöku.
Jóhann bendir á að um 10 prósent heimila á Íslandi noti rafmagn til húshitunar. Þessi hópur muni njóta verulegs ávinnings af breytingunum.
Samhliða frumvarpinu hefur ríkið aukið fjárfestingu í leit að jarðhita á köldum svæðum. Alls hefur um 1,6 milljörðum króna verið varið í slíkar rannsóknir og framkvæmdir.
Markmiðið er að draga úr raforkunotkun til húshitunar og auka orkunýtni. Samkvæmt mati stjórnvalda gætu aðgerðirnar losað raforku sem nemur notkun allt að 30 þúsund heimila.
Þá hefur sérstakt átak í garðyrkju, meðal annars með innleiðingu LED-lýsingar í gróðurhúsum, þegar skilað umtalsverðum árangri.
Slíkar breytingar hafa samkvæmt ráðherra losað raforku sem jafngildir ársnotkun um 12 þúsund heimila, auk þess að lækka kostnað bænda.
Alþjóðleg óvissa undirstrikar mikilvægi orkuskipta
Ráðherra segir þróun mála á alþjóðlegum orkumörkuðum, meðal annars vegna spennu í kringum Hormússund, minna á mikilvægi þess að Ísland haldi áfram orkuskiptum.
Hann vísar til reynslu landsins í kjölfar olíukreppunnar á áttunda áratugnum, þegar markviss uppbygging hitaveitu gerði það að verkum að um 90 prósent heimila eru í dag hituð með jarðvarma.
„Við getum gert enn betur og hraðar til að verja heimili og fyrirtæki fyrir ytri áföllum,“ segir hann.
Rafbílavæðing og hleðsluinnviðir í forgangi
Stjórnvöld hyggjast einnig hraða orkuskiptum í samgöngum. Meðal aðgerða er uppbygging hleðsluinnviða, þar sem tryggt verður að ekki séu meira en 100 kílómetrar á milli hraðhleðslustöðva og að slík stöð verði í öllum þéttbýliskjörnum.
Einnig er unnið að því að bæta aðgengi að hleðslu í fjölbýlishúsum og einfalda greiðslukerfi, þannig að notendur þurfi ekki að treysta á fjölda mismunandi smáforrita.
Neyðarbirgðir olíu enn óleyst verkefni
Að lokum bendir Jóhann á að Ísland standi eftir sem eitt fárra ríkja í Vestur-Evrópu sem hafa ekki tryggt 90 daga neyðarbirgðir af olíu.
Unnið sé að því að bæta úr því, en áskorunin felist í að gera það án þess að valda verulegum hækkunum á eldsneytisverði.
