Í skriflegu svari ráðherra kemur fram að ákvörðunin hafi verið byggð á heildarmati á hagsmunum Íslands, meðal annars vegna hverfandi viðskiptalegra, menningarlegra og stjórnmálalegra tengsla við Rússland, lítillar borgaraþjónustu í Moskvu og öryggissjónarmiða gagnvart starfsfólki.
Ingibjörg sagði í þættinum að hún hefði sérstaklega viljað fá skýrari svör við því hvernig staðið hefði verið að lokuninni, hvaða greiningar hefðu legið að baki og hvort samráð hefði verið haft við önnur ríki. Henni fannst svörin ekki upplýsa nægilega um neitt af þessu.
Segir öryggisskýringu líta út eins og eftirá skýringu
Eitt af því sem Ingibjörg staldraði sérstaklega við var sú skýring að öryggi starfsmanna hefði verið hluti af heildarmatinu. Í skriflega svarinu segir að „tiltekin atvik“ hafi gefið aukna ástæðu til að hafa áhyggjur af öryggi starfsmanna sendiráðsins.
Ingibjörg sagðist hins vegar ekki muna eftir því að þessi ástæða hefði verið sett fram með sama hætti þegar sendiráðinu var lokað á sínum tíma. Hún sagði því að hennar mati líta þetta út eins og skýring sem hefði komið síðar inn í málið, fremur en meginrök sem hefðu verið kynnt strax.
Hún bætti við að hún gerði ekki lítið úr því að starf í Moskvu gæti verið þungt og benti á að þar hefði verið greitt svokallað harðindaálag. En að hennar mati væri erfitt að skilja af hverju öryggi íslenskra starfsmanna hefði átt að vera meira ógnað en hjá öðrum ríkjum sem héldu sendiráðum sínum áfram opnum.
Telur þetta hafa verið ákvörðun eins ráðherra
Það sem Ingibjörg sagðist jafnframt lesa út úr svarinu væri að lokunin hefði ekki verið formleg ríkisstjórnarákvörðun. Í svari utanríkisráðherra segir að þáverandi utanríkisráðherra hafi tekið ákvörðunina, borið minnisblað þess efnis upp í ríkisstjórn 9. júní 2023 og kynnt hana sama dag í utanríkismálanefnd.
Að mati Ingibjargar bendir þetta til þess að um hafi verið að ræða ákvörðun sem einn ráðherra tók, frekar en ákvörðun sem ríkisstjórnin sjálf samþykkti sérstaklega. Hún sagði það óeðlilegt í jafn stóru máli og lokun sendiráðs væri.
Ingibjörg sagði að samkvæmt svarinu virtist þetta fyrirkomulag vera heimilt, en hún gerði jafnframt skýra athugasemd við það og sagði að að hennar mati ætti ákvörðun um lokun sendiráðs að vera tekin af ríkisstjórn.
Önnur ríki lokuðu ekki sendiráðum sínum
Ingibjörg sagðist líka furða sig á því að Ísland hefði farið þessa leið eitt síns liðs. Í skriflega svarinu segir að umtalsverð samskipti hafi verið á milli líkt þenkjandi ríkja um starfsemi sendiráða þeirra í Moskvu og um starfsemi sendiráða Rússlands í höfuðborgum þeirra. Þar segir jafnframt að önnur ríki hafi almennt getað dregið verulega úr starfsemi sendiráða sinna í Moskvu án þess að leggja hana niður með öllu.
Ingibjörg sagði þetta einmitt vera eitt af því sem gerði ákvörðunina svo einkennilega í hennar huga. Hún sagðist ekki vita hvort menn hefðu talið að önnur ríki myndu fylgja Íslandi eftir, en það hefði einfaldlega ekki gerst. Að hennar sögn hefði hún líka fundið fyrir því í utanríkisþjónustunni að ákvörðunin hefði vakið undrun og jafnvel orðið tilefni til góðlátlegs gríns.
Rof á samskiptum
Í viðtalinu lagði Ingibjörg sérstaka áherslu á að sendiráð skipti kannski hvað mestu máli einmitt þegar samskipti ríkja eru erfið. Hún sagði það almennt meginreglu í utanríkisþjónustu að halda samskiptaleiðum opnum þegar illa gengur, en ekki loka þeim.
Hún sagði að þótt lokun sendiráðs jafngilti ekki slitum á stjórnmálasamskiptum, þá yrði samt rof á samskiptum í raun. Það væri að hennar mati veigamikið atriði sem svör ráðherrans færu ekki nægilega ofan í.
Í skriflega svarinu kemur fram að fyrirsvari gagnvart Rússlandi hafi frá lokuninni verið sinnt frá utanríkisráðuneytinu. Þar segir jafnframt að engin eign sé nú á leigu í Moskvu og að íslenska ríkið hafi engin útgjöld af starfsemi þar lengur, fyrir utan skuldbindingar vegna lífeyris fyrrverandi starfsmanna.
Leigusamningum sagt upp og staðarráðnu fólki greidd laun
Í svarinu kemur einnig fram að bæði sendiráðshúsnæði og embættisbústaður hafi verið leigð af rússneskum yfirvöldum og að þeim leigusamningum hafi verið sagt upp þegar starfsemin var stöðvuð. Þá segir að starfslokasamningar hafi verið gerðir við allt staðarráðið starfsfólk og að greiðslur samkvæmt þeim hafi numið 12 til 18 mánaða launum, eftir starfsaldri.
Ingibjörg sagði þó að þessar upplýsingar breyttu ekki því að meginkjarni málsins stæði eftir að hennar mati: að hún teldi enn vanta skýra og sannfærandi röksemdafærslu fyrir því af hverju Ísland fór eitt ríkja svo langt að loka sendiráði sínu í Moskvu.
