Björn K. Rúnarsson, leigutaki Vatnsdalsár, sagði í viðtali við Reykjavík síðdegis í dag að áin hafi verið sú fyrsta á landinu þar sem tekin var upp sú regla að sleppa öllum laxi. Það fyrirkomulag var innleitt árið 1997 með það að markmiði að gera ána sjálfbæra og viðhalda náttúrulegum stofni án ræktunar.
Að sögn Björns hefur þetta gengið vel og áin haldið sér án inngrips í áratugi. Hann segir að um 95 prósent laxa sem veiðast í ánni sé sleppt aftur, en aðeins fáein tilvik hafi komið upp þar sem dauðir fiskar finnast í ánni.
„Sleppum ekki særðum fiskum.“
Gagnrýni hefur beinst að því hvort veiðar með þessum hætti feli í sér dýraníð. Björn hafnar því og segir að strangar reglur gildi um meðferð fiska.
„Við sleppum ekki særðum fiskum til baka,“ segir hann og bætir við að yfirleitt séu leiðsögumenn með veiðimönnum sem tryggi að fiski sé aðeins sleppt í góðu ástandi. Ef fiskur gleypir öngul eða slasast sé honum ekki sleppt.
Hann bendir jafnframt á að rannsóknir og merkingar á fiski hafi sýnt að margir fiskar haldi áfram göngu sinni eftir að hafa verið veiddir og sleppt, og jafnvel veiðist aftur skömmu síðar.
Vísindamenn hvetja til sleppinga
Björn vísar til þess að vísindamenn hjá Hafrannsóknastofnun hafi hvatt til þess að laxi sé sleppt, sérstaklega stærri fiski, til að tryggja hrygningu og viðhald stofna. Ef allur lax væri tekinn úr ánum myndi það hafa veruleg áhrif á framtíð stofnanna.
Í Vatnsdalsá er skylda að sleppa öllum laxi samkvæmt reglum árinnar, þó að undantekningar geti átt sér stað ef fiskur slasast eða sérstakar aðstæður skapast.
Að sögn Björns hefur íslenski laxastofninn dregist saman á síðustu áratugum og sveiflur milli ára verið miklar. Hann bendir á að niðursveiflur hafi sést víða, jafnvel í ám þar sem ekki hefur verið stundað „veiða og sleppa“, sem bendi til þess að aðrir þættir ráði miklu.
Hann nefnir dæmi um ár þar sem veiði hefur hrunið á skömmum tíma og segir að það undirstriki mikilvægi þess að vernda þá fiska sem eftir eru.
Endurveiði og aukið álag
Í rannsóknum þar sem laxar voru merktir kom fram að um þriðjungur þeirra veiddist oftar en einu sinni. Björn segir slíkt hlutfall eðlilegt, sérstaklega þegar lítið er af fiski í ánum, þar sem álagið á hvern fisk eykst.
Þrátt fyrir það segir hann að umfang vatns og aðstæður í ám geti haft verndandi áhrif á fiskinn.
Björn bendir á að þróunin sé ekki bundin við Ísland. Í Bretlandi hafi til að mynda verið tekin upp sú regla víða að sleppa öllum laxi, sem endurspegli alþjóðlega viðleitni til að vernda stofna.
Hann segir veiðimenn almennt jákvæða gagnvart fyrirkomulaginu og að vinsældir Vatnsdalsár beri þess merki, þar sem áin sé uppseld ár eftir ár.
Tvö sjónarmið takast á
Ljóst er að skiptar skoðanir eru um „veiða og sleppa“. Annars vegar eru þeir sem telja aðferðina nauðsynlega til að vernda stofna, hins vegar þeir sem setja spurningarmerki við siðferðislega hlið hennar.
Að mati Björns snýst málið þó fyrst og fremst um að tryggja framtíð laxastofnsins. „Þetta er leið til að halda stofninum í góðu ástandi,“ segir hann.
