Umræðan hefur harðnað eftir að Samkeppniseftirlitið birti umræðuskjal þar sem fram kemur að matvöruverð á Íslandi sé 55 prósent yfir meðaltali ESB og næsthæst í Evrópu á eftir Sviss. Eftirlitið bendir einnig á að verðhækkanir frá 2020 til 2025 hafi verið meiri hér en í nágrannalöndum og að kjöt og mjólkurvörur hafi hækkað mest.
Á móti hefur Morgunblaðið bent á annan mælikvarða: að þegar matarkarfan er metin sem hlutfall af ráðstöfunartekjum á mann sé hún um 40 prósent ódýrari á Íslandi en að meðaltali í ESB. Í þeirri framsetningu er því ekki verið að segja að verðið í búðinni sé lægra hér, heldur að heimilin hafi að jafnaði meiri ráðstöfunartekjur til að mæta því.
Segir ekki hægt að taka mat út úr heildinni
Trausti lagði áherslu á að hann ætti erfitt með að sjá að hægt væri að ræða matvöruverð eins og það stæði eitt og sér. Að hans mati þarf að skoða það í samhengi við íslenskt verðlag í heild, þar sem bæði laun og almennur kostnaður eru háir.
Hann hafnaði því þó ekki að verðlag hér væri hátt. Frekar sagði hann að „allir [hefðu] eitthvað til síns máls“ í þessari umræðu, sem skýrir kannski af hverju svo ólíkar fyrirsagnir hafa birst á örfáum dögum.
Ver mjólkurkerfið
Stærsti hluti spjallsins snerist að mjólkurmarkaðnum og gagnrýni Samkeppniseftirlitsins á fyrirkomulagið þar. Trausti sagði mikilvægt að halda því til haga að opinber verðlagning nær aðeins til ákveðinna hreinna grunnvara, svo sem mjólkur, smjörs, rjóma, hreins skyrs og osta í stærri stykkjum. Verðlagsnefnd búvara ákveður bæði lágmarksverð til bænda og verð til neytenda á þessum vörum.
Að hans mati er það kostur, ekki galli. Hann sagði þetta kerfi verja bæði bændur og neytendur með því að koma í veg fyrir að stórir aðilar á markaði geti þrýst niður verði til bænda eða hækkað verð til neytenda að vild.
Þegar bent var á að margar söluháar mjólkurvörur, eins og ýmsar unnar vörur og brauðbætt skyr, væru ekki undir þessu sama fyrirkomulagi, féllst hann á að þær væru á öðrum forsendum. Þar skipti samkeppni meira máli.
Segir samkeppnin hafa aukist
Trausti benti líka á að samkeppni hefði aukist mikið á mjólkurmarkaði undanfarin ár, bæði með innflutningi og fleiri innlendum framleiðendum. Hann nefndi sérstaklega að innflutningur á mjólkurvörum samsvaraði nú um 10 til 12 milljónum lítra af mjólkurframleiðslu, og að það sýndi að markaðurinn væri ekki lokaður.
Hann sagðist ekki gera stórar athugasemdir við þann innflutning, enda gæti samkeppni og fjölbreyttara vöruúrval verið af hinu góða. Um leið sagði hann mikilvægt að fólk skildi hvers vegna núverandi kerfi varð til á sínum tíma, meðal annars þegar krafa var um meiri hagræðingu í mjólkuriðnaði.
