Málið hefur vakið mikla umræðu en í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni lagði Kári Stefánsson áherslu á að hópurinn væri ekki að óska eftir því að grafa upp bein Jónasar Hallgrímssonar, heldur bein sem sögð eru vera hans.
Segir verulega óvissu ríkja
Samkvæmt Kára er ástæða beiðninnar sú að veruleg óvissa ríki um hvort þær beinaleifar sem fluttar voru til Íslands á sínum tíma séu raunverulega af Jónasi Hallgrímssyni.
Hann benti á að Jónas hefði upphaflega verið grafinn í fjölmennum grafreit í Kaupmannahöfn þar sem fleiri einstaklingar voru grafnir á sama svæði. Við uppgröft og flutning beinanna hafi því skapast hætta á mistökum.
„Það er sá möguleiki fyrir hendi að þegar búið er að grafa niður í gröfina séu líkurnar á því að beinin sem við erum með séu úr Jónasi séu svona 25 prósent,“ sagði Kári.
Hann sagði að með nútíma DNA-rannsóknum væri hægt að taka sýni úr beini, einangra erfðaefni og bera það saman við upplýsingar um núlifandi ættingja Jónasar. Með því mætti komast mun nær svari um hvort beinin séu í raun hans.
Hægt að greina milli Dana og Íslendings
Kári sagði að erfðagreining gæti meðal annars gefið vísbendingar um hvort einstaklingurinn sem grafinn er á Þingvöllum hafi verið Íslendingur eða Dani.
Ef erfðaefnið reyndist vera úr Íslendingi væri síðan mögulegt að bera það saman við erfðaupplýsingar frá skyldfólki Jónasar.
„Þá komum við til með að fá svar sem skiptir máli, sé hægt að ákvarða í eitt skipti fyrir öll hvort að þarna liggi bein Jónasar eða ekki,“ sagði hann.
„Jónas er ljóðin sem hann orti“
Þrátt fyrir áhuga sinn á rannsókninni sagðist Kári sjálfur ekki telja að verðmæti Jónasar fælist í beinaleifum hans.
„Í mínum huga er Jónas Hallgrímsson í dag bara þau ljóð sem hann orti. Það eru bókmenntirnar sem hann skildi eftir sig. Hann er ekki bein sem eru einhvers staðar grafin.“
Aðspurður hvort hann teldi líklegt að beinin á Þingvöllum væru ekki af Jónasi sagðist hann hvorki trúa né vantrúa neinu í þeim efnum.
„Ég held að sá möguleiki sé fyrir hendi að þetta séu bein Jónasar og ég held líka að það sé mögulegt að þetta séu ekki beinin hans.“
Gagnrýnir andstæðinga rannsóknarinnar
Málið hefur mætt gagnrýni. Meðal annars skrifaði hæstaréttarlögmaðurinn Sævar Þór Jónsson grein á Vísi þar sem hann kallaði fyrirhugaða rannsókn vísindalegan möguleika en siðferðislegt glapræði og benti á að þjóðargrafreiturinn á Þingvöllum væri helgur staður friðar og virðingar.
Kári hafnaði þeirri gagnrýni og sagði að ró Jónasar hefði verið raskað fyrir löngu.
Hann rifjaði upp að beinin hefðu verið grafin upp í Kaupmannahöfn, flutt til Íslands, grafin annars staðar og síðar flutt á Þingvelli.
„Ef hugmyndin er sú að leyfa beinum Jónasar að hvíla í friði frá því hann dó og var grafinn og um eilífð alla, þá eru þau búin að glatast í tæp tvö hundruð ár,“ var meðal þess sem fram kom hjá Kára.
Ef rannsóknin leiddi í ljós að beinin væru ekki af Jónasi Hallgrímssyni telur Kári að bregðast þurfi við.
„Þá held ég að okkur beri skylda til þess að taka þessi bein, flytja þau aftur til Kaupmannahafnar og sjá til þess að þau verði grafin þar.“
Hann sagði að ef um danskan borgara væri að ræða gæti verið um að ræða einstakling sem hefði rétt á að hvíla í sinni heimaborg fremur en í þjóðargrafreit á Íslandi.
Telur unnt að ljúka rannsókn fyrir haustið
Kári sagðist ekki vita hvenær niðurstaða fengist um leyfisveitingu vegna uppgraftarins. Sjálf rannsóknin væri hins vegar ekki umfangsmikil ef leyfi fengist og verkefnið færi í hendur erfðafræðinga.
Að hans mati væri raunhæft að ljúka verkinu fyrir haustið ef vilji stæði til þess.
Beiðnin er nú til meðferðar hjá Þingvallanefnd og verður því að koma í ljós á næstu vikum hvort leyfi verði veitt til að rannsaka þær beinaleifar sem í áratugi hafa verið taldar tilheyra einu ástsælasta þjóðskáldi landsins.
