Umræðan um dánaraðstoð hefur blossað upp á ný eftir að ný könnun Maskínu sýndi að þrír af hverjum fjórum Íslendingum styðja lögleiðingu hennar. Steinunn ræddi málið í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni og sagði mikilvægt að horfa til þeirra samfélagslegu afleiðinga sem slíkt fyrirkomulag gæti haft.
„Það að við læknar tökum að okkur að deyða í sumum tilvikum er mjög stór breyting á okkar hlutverki,“ sagði hún og benti á að læknar hefðu hingað til starfað samkvæmt þeirri meginreglu að lækna, líkna og skaða ekki.
Segir grundvallarmun á dánaraðstoð og lífslokameðferð
Steinunn lagði áherslu á að gera skýran greinarmun á dánaraðstoð og lífslokameðferð.
Hún sagði lífslokameðferð felast í því að lina þjáningar fólks sem væri sannanlega deyjandi, meðal annars með verkjastillingu og meðferð við angist, án þess að markmiðið væri að stytta líf þess.
„Lífslokameðferð gengur einmitt út á að lina þjáningar en ekki beinlínis að deyða,“ sagði hún.
Að hennar mati þarf íslenskt heilbrigðiskerfi fyrst og fremst að efla aðgengi að hágæða líknandi meðferð og tryggja að allir geti fengið viðeigandi þjónustu við lok lífs.
Steinunn sagði að í flestum löndum þar sem dánaraðstoð hefði verið lögleyfð hefði framkvæmdin smám saman verið útvíkkuð.
„Þetta byrjar yfirleitt á því að dánaraðstoð er í boði fyrir fólk sem er með sannarlega banvænan, ólæknandi sjúkdóm og líður óbærilegar þjáningar,“ sagði hún.
Síðar hefði þjónustan víkkað út til annarra hópa, meðal annars fólks með geðsjúkdóma og einstaklinga sem ekki væru haldnir banvænum sjúkdómum.
Hún nefndi Kanada, Belgíu og Holland sem dæmi um lönd þar sem þróunin hefði orðið með þessum hætti.
„Af hverju erum við öðruvísi en Holland eða Kanada? Þetta eru siðmenntuð lýðræðisríki alveg eins og við.“
Segir lækna víða andvíga dánaraðstoð
Aðspurð um afstöðu lækna sagði Steinunn að stjórn Læknafélags Íslands hefði fengið verulegan stuðning frá félagsmönnum eftir að hún tók skýra afstöðu gegn dánaraðstoð.
Hún benti jafnframt á að stjórnir læknafélaga á öllum Norðurlöndum væru andvígar dánaraðstoð og að Alþjóðasamtök lækna hefðu sömuleiðis lagst gegn henni.
Þá sagði hún bandaríska læknafélagið einnig andvígt dánaraðstoð þrátt fyrir að hún væri leyfð í sumum ríkjum Bandaríkjanna.
Samkvæmt Steinunni byggist andstaðan meðal annars á áhyggjum af áhrifum á viðkvæma hópa, svo sem aldraða, fatlaða og einstaklinga sem upplifa sig sem byrði fyrir aðra.
Hefur áhyggjur af þróun samfélagsins
Steinunn sagðist óttast að þrýstingur gæti skapast á einstaklinga ef dánaraðstoð yrði hluti af heilbrigðiskerfinu, sérstaklega í samfélagi þar sem öldruðum fjölgar hratt.
Hún vísaði meðal annars til umræðu í Kanada þar sem reiknað hafi verið út hversu mikið dánaraðstoð spari heilbrigðiskerfinu.
„Viljum við vera á þessum stað?“ spurði hún.
Að hennar mati ætti áherslan fremur að vera á að efla geðheilbrigðisþjónustu, líknarmeðferð og aðra félagslega þjónustu svo fólk upplifi ekki dánaraðstoð sem eina mögulega leið út úr erfiðum aðstæðum.
Segir dánaraðstoð hafa áhrif á lækna
Steinunn sagði rannsóknir sýna að dánaraðstoð geti haft veruleg sálræn og fagleg áhrif á lækna sem taka þátt í henni.
Samkvæmt rannsóknum sem hún vísaði til hefðu á bilinu 45–80 prósent lækna sem veita dánaraðstoð upplifað neikvæð áhrif af starfinu.
„Þetta hefur alvarlegar sálrænar og faglegar afleiðingar fyrir þá lækna,“ sagði hún.
Þrátt fyrir að læknar hafi víða rétt til að hafna þátttöku í dánaraðstoð sagði hún dæmi um að þeir sem nýta sér þann rétt sæti jafnvel gagnrýni í sumum löndum.
Segir flest andlát friðsæl
Steinunn, sem starfar jafnframt sem öldrunarlæknir, sagðist sjálf ekki hafa orðið fyrir því að sjúklingur óskaði eftir dánaraðstoð.
Hún sagði reynslu sína af lífslokum almennt jákvæða og að í langflestum tilfellum væru andlát friðsæl.
„Í langflestum tilvikum þar sem ég sem öldrunarlæknir hef orðið vitni að andláti, sem eru ansi mörg, þá hafa þetta verið falleg, friðsæl andlát,“ sagði hún.
Hún viðurkenndi þó að undantekningar væru til staðar og að heilbrigðiskerfið yrði að gera betur þegar slíkar aðstæður kæmu upp.
„Við verðum að grípa þessar undantekningar og við verðum að gera betur, en þetta er að mínu mati ekki leiðin,“ sagði Steinunn Þórðardóttir, formaður Læknafélags Íslands.
