Kjartan Páll sagði í Bítinu á Bylgjunni í morgun að sjávarútvegur væri vissulega fjölbreytt atvinnugrein og að fjölmörg lítil og meðalstór fyrirtæki ynnu heiðarlega að því að skapa verðmæti í sinni heimabyggð. Það breytti þó ekki því að kvótinn hefði á undanförnum árum safnast á færri og færri hendur.
Í grein sinni á Vísi orðaði hann þetta enn ákveðnar þar sem hann sagði að það sem hófst sem neyðarúrræði hefði þróast í „varanlega tilfærslu á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar í hendur einkaaðila“. Þannig hefði orðið til „fámenn, auðug elíta“ á meðan nýir aðilar væru útilokaðir frá greininni.
Hagkvæmni hefur bitnað á byggðum
Kjartan Páll sagði mikið hafa verið talað um hagkvæmni í sjávarútvegi, en spurði á móti fyrir hverja sú hagkvæmni hefði í raun skilað. Að hans mati hefði hún einkum nýst stærstu og arðbærustu fyrirtækjunum, á sama tíma og byggðirnar hefðu borið kostnaðinn.
Hann sagði sjómannsstörfum á landsbyggðinni hafa fækkað verulega á síðustu fimmtán árum og hélt því fram að smábátar gætu skapað fleiri störf, dreift verðmætum betur og skilað meiri samfélagslegum ávinningi en núverandi skipan gerir ráð fyrir. Í grein sinni sagði hann að trillukarlar væru orðnir „síðasta vígið“ gegn þróun sem hann lýsir sem fáræði og spillingu.
Bjóða ríkinu fjóra milljarða fyrir þorsk
Eitt helsta dæmi hans um að hægt væri að fara aðra leið er tilboð smábátaeigenda um að greiða ríkinu fjóra milljarða króna fyrir þrjátíu þúsund tonn af þorski. Hann sagði að með því fengist tekjustreymi til ríkisins sem almenningur nyti, í stað þess að leiga fyrir kvóta rynni eingöngu til stórútgerðar.
Hann bætti við að smábátaeigendur væru í dag að leigja aflaheimildir af stærri útgerðum á um fimm hundruð krónur á kílóið, án þess að „króna af því“ færi til almennings. Tilboð smábátaeigenda fæli hins vegar í sér beina greiðslu til ríkisins auk annarra gjalda.
Vill ekki kollvarpa kerfinu
Þrátt fyrir harða gagnrýni lagði Kjartan Páll áherslu á að hann væri ekki að kalla eftir því að kvótakerfinu yrði kollvarpað.
„Ég er ekkert að tala fyrir því að kollvarpa kvótakerfinu. Ég er bara að tala fyrir því að við smábátasjómenn fáum að taka þátt og vera með.“
Í því samhengi sagði hann smábátaveiðar bæði umhverfisvænni og vinnufrekari en stærri útgerð. Hann hélt því fram að strandveiðar sköpuðu þrisvar sinnum fleiri sjómannsstörf á hvert veitt tonn en stóra kerfið og að þjóðhagsleg rök mæltu því með því að smábátum yrði hleypt meira að.
