Frumvarpið sem Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra kynnti í haust felur meðal annars í sér að fella niður þá skyldu að veita opinberum starfsmönnum áminningu áður en til uppsagnar kemur. Málið var tekið til fyrstu umræðu á Alþingi í síðustu viku og er nú til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd.
Í þættinum ræddu Fjölnir Sæmundsson, formaður Landssambands lögreglumanna og varaformaður BSRB, og Björn Brynjólfur Björnsson, framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs, málið frá ólíkum sjónarhornum.
Viðskiptaráð vill ganga lengra
Björn sagði frumvarpið vera skref í rétta átt, en að hans mati hefði ráðherra átt að ganga lengra. Hann sagði opinbera starfsmenn njóta mun ríkari verndar í starfi en starfsfólk á almennum vinnumarkaði.
Að sögn Björns felist þessi vernd annars vegar í almennum reglum sem gilda um uppsagnir á vinnumarkaði, hins vegar í stjórnsýsluvernd og loks í áminningarskyldunni sjálfri. Hann sagði stjórnsýslulegu verndina gera uppsagnir hjá hinu opinbera þungar í vöfum og taldi eðlilegt að bæði áminningarskylda og sérstök stjórnsýsluvernd yrðu felldar brott.
Spurður um ávinninginn af breytingunum sagði Björn hann fyrst og fremst felast í bættum hag samstarfsfólks og þeirra sem reiða sig á opinbera þjónustu. Hann nefndi dæmi um opinbera starfsmenn sem hefðu brotið af sér í starfi eða komið illa fram við samstarfsfólk, en ekki verið unnt að segja upp vegna gildandi reglna.
Að hans mati er verndin orðin of víðtæk og bitnar á þeim opinberu starfsmönnum sem sinna störfum sínum af heilindum, auk þess sem hún geti grafið undan trausti á opinberri þjónustu.
BSRB segir ráðist að réttindum launafólks
Fjölnir hafnaði þessum málflutningi alfarið og sagði frumvarpið ekki fyrst og fremst snúast um opinbera starfsmenn heldur um að koma í veg fyrir að starfsfólk á almennum vinnumarkaði fari fram á aukna ráðningarvernd.
Hann sagði réttindin sem um ræði vera eðlilega vernd gegn geðþóttaákvörðunum stjórnenda og nauðsynleg fyrir starfsstéttir sem starfa við erfiðar aðstæður og þurfi oft að taka afdrifaríkar ákvarðanir á skömmum tíma.
Fjölnir nefndi meðal annars ráðuneytisstarfsmenn, lögreglumenn, hjúkrunarfræðinga, fangaverði og aðra opinbera starfsmenn sem dæmi um hópa sem þyrftu slíka vernd. Hann sagði reglurnar verja fólk gegn því að vera látið gjalda fyrir óvinsælar en lögmætar ákvarðanir í starfi eða persónuleg átök á vinnustað.
Hann líkti áminningarskyldunni við gult spjald í íþróttum og sagði óréttlátt að hægt yrði að grípa beint til „rauðs spjalds“ án þess að starfsmaður fengi kost á að bregðast við og útskýra sig.
Deila um hvað teljist sanngjörn vernd
Í umræðunum kom fram ágreiningur um hvort rétt væri að jafna réttindi launafólks upp eða niður. Fjölnir sagði eðlilegt að aukin vernd á opinberum vinnumarkaði yrði fyrirmynd fyrir almennan vinnumarkað. Hann hélt því fram að atvinnurekendur óttuðust einmitt að launafólk á almennum markaði færi að krefjast sambærilegra réttinda.
Björn hafnaði því og sagði ekki skynsamlegt að líta svo á að sterkari uppsagnarvernd leiði sjálfkrafa til betri kjara. Hann vísaði þar meðal annars til samanburðar við önnur ríki og sagði betri kjör launafólks ráðast af því að hagkerfið og vinnumarkaðurinn virki vel, ekki af því einu að uppsagnir séu gerðar erfiðari.
Hann bætti við að mörg störf hjá hinu opinbera væru sambærileg störfum á einkamarkaði og því væri óeðlilegt að svo mikið misræmi væri í réttindum starfsfólks eftir því hvorum megin vinnumarkaðarins það starfar.
Segja málið geta haft áhrif á samskipti við stjórnvöld
Fjölnir sagði verkalýðshreyfinguna líta málið mjög alvarlegum augum og að þegar hefði verið sett af stað herferð gegn frumvarpinu. Hann sagði að ef ríkisstjórnin hygðist jafnframt leita samstarfs við launþegahreyfinguna um efnahagsmál og komandi kjarasamninga væri hún á rangri leið.
Hann lýsti frumvarpinu sem skýrri stríðsyfirlýsingu við opinbera starfsmenn og sagði stjórnvöld verða að horfast í augu við afleiðingar þess.
Björn sagði á móti að Viðskiptaráð hygðist skila umsögn um málið og hvetja stjórnvöld til að ganga enn lengra í breytingum á regluverkinu. Að hans mati væri frumvarpið mikilvægt skref til hagsbóta fyrir opinbera starfsmenn, vinnustaði þeirra og samfélagið í heild.
