Þær sögðu jafnframt að árangur í krabbameinsmeðferð hefði batnað mikið á síðustu árum, fleiri lifðu lengur og meðferð hefði í sumum tegundum krabbameina gjörbreytt horfum. Þá kom fram að Ísland væri komið nálægt því að útrýma leghálskrabbameini með bólusetningum og skimun.
Stórt framfaraskref
Sigurdís sagði að verið væri að stofna krabbameinsmiðstöð hér á landi sem yrði „fyrir alla Íslendinga“ og í takt við þróunina á öðrum Norðurlöndum og í Evrópu.
Hún útskýrði að ekki yrði um sérstakt hús að ræða heldur miðstöð sem héldi utan um allan sjúklingahópinn. Hingað til hefði fólk farið á ólíkar deildir eftir því um hvaða tegund krabbameins væri að ræða, en með nýju fyrirkomulagi ætti utanumhaldið að verða sameinaðra.
„Þetta verður alveg gríðarlegt framfaraskref,“ sagði Sigurdís.
Segja meðferð hafa tekið miklum framförum
Sigríður sagði að alltaf væri hægt að bæta stöðuna en að árangurinn væri engu að síður mikill. „Við sjáum mikinn árangur í því að fleiri lifa og lifa lengur og lifa vonandi betur,“ sagði hún.
Sigurdís sagði að „gjörbylting“ hefði orðið í meðferð krabbameina á síðustu 10 til 15 árum. Að hennar sögn skýrðist það meðal annars af því að læknar skildu nú betur hvað knýr krabbamein áfram.
Hún nefndi þar raðgreiningu krabbameina, leit að stökkbreytingum og marksæknar meðferðir sem beinast að slíkum breytingum. Auk þess sagði hún ónæmisörvandi lyf hafa skipt miklu máli, en þau kenni ónæmiskerfi sjúklingsins að þekkja og ráðast gegn krabbameinsfrumum.
Ný lyf hafi gjörbreytt horfum við sortuæxlum
Sigurdís sagði að eldri frumudrepandi lyf væru enn stór hluti af meðferð, en að nýrri lyf hefðu í sumum meinum gjörbreytt horfum.
Hún nefndi þar sérstaklega sortuæxli. Þar hefðu gömlu lyfin virkað afar illa, en nýju lyfin breytt stöðunni verulega, ekki síst hjá fólki með sjúkdóm á stigi fjögur.
„Fyrir 20 árum var sagt að ef fólk reyndist á stigi fjögur þá væru fáir sem lifðu sex mánuði. Í dag er fimm ára lifun komin upp í kannski 30 til 50% tilfella,“ sagði hún.
Fimm ára lifun nú um 75 prósent
Sigríður sagði að þegar öll krabbamein væru tekin saman væri fimm ára lifun nú um 75 prósent. Hún sagði þó mikinn mun vera á milli meinategunda.
Hún nefndi brjóstakrabbamein sem dæmi um sjúkdóm þar sem lifun væri orðin mjög góð, en sagði briskrabbamein áfram eitt þeirra meina þar sem árangurinn væri lakari.
Að hennar sögn liggur lykillinn í mörgum tilvikum í því að greina meinið nógu snemma, meðal annars með skimun og því að fólk fylgist með sér sjálft.
Sigurdís sagði að mikilvægt væri að bregðast við þeirri spá að krabbameinstilfellum gæti fjölgað mikið á næstu árum. Hún vísaði til spár sem gerði ráð fyrir 63 prósenta aukningu á krabbameinstilfellum á 20 árum.
„Forvarnir og snemmgreining“ væru lykilatriði, sagði hún og nefndi þar leghálsskimun, brjóstaskimun og ristilskimun.
Hún útskýrði jafnframt að ristilskimun færi fram hjá fólki á aldrinum 60 til 69 ára með svokölluðu FIT-prófi, hægðaprófi sem sent er heim.
Segja Ísland nálægt því að útrýma leghálskrabbameini
Sigríður sagði að Ísland væri komið nálægt því að útrýma leghálskrabbameini. „Við erum nálægt því með leghálskrabbamein,“ sagði hún.
Að hennar sögn er það einkum árangur bólusetninga og skimunar. Hún benti á að Svíar hefðu til dæmis sett sér það markmið að útrýma leghálskrabbameini.
Hún tók þó fram að sjúkdómurinn hyrfi aldrei hundrað prósent, en þegar þjóð væri komin niður í örfá tilfelli væri engu að síður um gríðarlegan árangur að ræða.
Fyrstu niðurstöður úr stórri rannsókn kynntar
Sigríður sagði að á fundinum á föstudag yrðu kynntar fyrstu niðurstöður úr stórri rannsókn á lífsgæðum, einkennum og líðan fólks sem greinst hefur með krabbamein.
Hún sagði gagnasöfnun hafa farið fram á síðasta ári og að niðurstöður byggðu á svörum um 8.000 manns, bæði krabbameinsgreindra og almennings til samanburðar.
Að hennar sögn benda niðurstöðurnar til þess að margir glími við aukaverkanir lengi eftir að meðferð lýkur og að þarfir fólks séu mjög mismunandi eftir greiningum, meðferð og einstaklingum.
Þörf fyrir einstaklingsmiðaða þjónustu
Sigríður sagði að með auknum fjölda fólks sem lifir lengur með eða eftir krabbamein verði sífellt mikilvægara að einstaklingsmiða þjónustuna betur. Það eigi ekki aðeins við um læknisfræðilega meðferð heldur einnig hjúkrun, félagsráðgjöf og eftirfylgd.
Hún sagði að á næstu árum gæti fjöldi nýrra greininga farið úr um 2.000 á ári í 3.500. Þá gæti fjöldi fólks á lífi eftir krabbameinsgreiningu farið úr um 20 þúsund í tæplega 40 þúsund.
Af þeim sökum þyrfti að nýta úrræði og þjónustu betur fyrir þá sem raunverulega þyrftu á þeim að halda, enda plumuðu sumir sig ágætlega með sínu stuðningsneti.
Krabbameinsgáttin á að styðja fólk í meðferð
Sigríður greindi einnig frá svonefndri Krabbameinsgátt, stafrænni þjónustu sem á að styðja fólk í gegnum meðferðina. Hún sagði einnig möguleika felast í því að nýta slíka þjónustu í eftirfylgd eftir að meðferð lýkur.
Að hennar mati þarf að nálgast verkefnið frá mörgum hliðum, enda sé það bæði stórt og flókið.
Sigurdís sagði að gervigreind væri þegar farin að nýtast, meðal annars í myndgreiningu þar sem hún væri notuð sem stoð.
Hún sagðist hafa „fulla trú“ á því að gervigreind muni nýtast enn meira á þessu sviði á næstu árum.
Fundurinn Heilsan okkar fer fram á föstudag klukkan 11:30 í Veröld, húsi Vigdísar.
