Þetta kom fram í viðtali við Hjört í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni.
Í þættinum var rætt um helstu rök með og á móti aðild, meðal annars um gjaldmiðlamál, áhrif Íslands innan sambandsins, sjávarútveg og öryggishagsmuni.
Segir stöðugleikann á evrusvæðinu í raun stöðnun
Vikið var að algengum rökum þeirra sem styðja aðild, svo sem auknum efnahagslegum stöðugleika, upptöku evru, auknum pólitískum áhrifum og dýpri öryggissamvinnu. Hjörtur dró hins vegar í efa að þessi mynd væri jafn einföld og oft væri haldið fram.
Hann sagði að sá stöðugleiki sem vísað væri til á evrusvæðinu bæri í raun fremur keim af efnahagslegri stöðnun. Hann vísaði meðal annars til skýrslu sem Mario Draghi vann fyrir Evrópusambandið árið 2024 sem hann sagði draga upp dökka mynd af framleiðnivanda sambandsins.
Að sögn Hjartar hafi lágir vextir á evrusvæðinu ekki fyrst og fremst verið merki um heilbrigðan efnahag heldur viðbragð við langvarandi framleiðnivanda og litlum hagvexti.
Krónan ekki meginorsök verðbólgu og vaxta
Hjörtur hafnaði því jafnframt að krónan væri rót þeirrar verðbólgu og vaxta sem Íslendingar hafa búið við. Hann sagði ýmsa hagfræðinga hafa bent á að meginvandinn lægi frekar í hagstjórn en í gjaldmiðlinum sjálfum.
Í því samhengi nefndi hann meðal annars að jafnvel hagfræðingar sem áður hefðu talað fyrir upptöku evru hefðu viðurkennt að vandinn væri síður krónan sjálf en hvernig staðið hefði verið að efnahagsmálum hér á landi.
Hann sagði því þægilegt fyrir stjórnvöld og aðra að kenna krónunni um en að sú skýring stæðist að hans mati ekki nánari skoðun.
Varar við að sameiginlegur gjaldmiðill leysi ekki ábyrgðarvanda
Í umræðunni kom einnig fram sú spurning hvort annar gjaldmiðill gæti dregið úr freistingu til slakrar hagstjórnar. Hjörtur sagði reynsluna ekki sýna að svo væri endilega.
Hann nefndi Grikkland sem dæmi um ríki þar sem sameiginlegur gjaldmiðill hefði ekki komið í veg fyrir óábyrga efnahagsstjórn. Þvert á móti gæti aðild að stóru myntsvæði ýtt undir of mikla skuldasöfnun ef stjórnvöld teldu sig njóta trausts sem efnahagslífið stæði ekki undir.
Lítið vægi Íslands innan sambandsins
Spurður um möguleg pólitísk áhrif Íslands innan Evrópusambandsins sagði Hjörtur þau yrðu afar takmörkuð. Hann taldi að smæð Íslands myndi gera það að verkum að landið hefði lítil raunveruleg áhrif á stefnumótun og ákvarðanatöku innan sambandsins.
Hann benti á að í ráðherraráði Evrópusambandsins, sem færi með mikið vald í stórum málaflokkum á borð við sjávarútveg, myndi vægi Íslands verða hverfandi í samanburði við stærri ríki.
Að hans mati myndi aðild því fyrst og fremst fela í sér að Ísland tæki á sig regluverk sambandsins án þess að hafa veruleg áhrif á mótun þess.
Bendir á óánægju Íra með sjávarútvegsstefnu ESB
Sjávarútvegsmál bar einnig á góma og vísaði Hjörtur þar til umræðu á Írlandi um sameiginlega sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Hann sagði írsk stjórnvöld og sjávarútveg hafa orðið fyrir verulegum vonbrigðum þegar sérstök útfærsla sem átti að tryggja þeim lágmarkshlutdeild við eigin mið var ekki virkjuð.
Að hans sögn hefði það valdið mikilli reiði á Írlandi og verið talið ógna störfum og stöðu sjávarútvegsins þar í landi. Hann sagði þetta sýna vel hvernig smærri ríki gætu átt erfitt með að verja hagsmuni sína þegar stærri aðildarríki beittu sér gegn þeim.
Hjörtur sagði rétt að hafa í huga að Írland væri rúmlega þrettán sinnum fjölmennara en Ísland og hefði því þó talsvert meira vægi innan kerfisins en Ísland myndi nokkurn tíma hafa.
Segir öryggisrökin veik þar sem Ísland sé þegar í NATO
Þá var rætt um öryggishagsmuni Íslands í breyttri heimsmynd. Hjörtur sagði erfitt að sjá að aðild að Evrópusambandinu bætti verulega við stöðu Íslands á því sviði, enda væri landið þegar aðili að NATO.
Hann benti á að flest ríki Evrópusambandsins væru einnig í Atlantshafsbandalaginu og að þau ríki sem stæðu utan NATO innan sambandsins hefðu takmarkað vægi í varnarmálum.
Að mati Hjartar væri því ekki ljóst hvaða viðbótaröryggi Evrópusambandið gæti veitt Íslandi umfram það samstarf sem þegar væri fyrir hendi.
Telur Ísland verða nettógreiðanda
Hjörtur sagði einnig að Ísland myndi að öllum líkindum greiða meira inn í Evrópusambandið en það fengi til baka. Hann kvaðst hafa bent á það áður að ekkert ríki hefði gengið í sambandið í þrjá áratugi sem hefði orðið nettógreiðandi frá upphafi.
Að hans mati yrði Ísland þar undantekning, enda væri landið ríkt miðað við mörg þau ríki sem gengið hefðu í sambandið á síðustu áratugum. Hann áætlaði að framlag Íslands gæti numið um 40 milljörðum króna á ári, miðað við þjóðartekjur og aðrar tekjustoðir sambandsins.
Segir velgengni Íra fyrst og fremst byggjast á skattastefnu
Í lok viðtalsins var aftur vikið að Írlandi, þar sem þarlendir hafa margir hverjir bent á bættan hag eins og varðandi þjónustu í heilbrigðiskerfinu, samgöngur og hagfelldari kjör eftir inngöngu í Evrópusambandið. Hjörtur tók undir að Írland hefði tekið miklum framförum, en sagði að helsta ástæða velgengni landsins væri ekki aðildin sjálf heldur hagstæð skattastefna.
Að hans sögn hefðu lágir fyrirtækjaskattar laðað til landsins stór alþjóðleg fyrirtæki og skapað grundvöll að sterkum hagvexti. Hann benti jafnframt á að Evrópusambandið hefði um árabil viljað sporna gegn slíkri skattasamkeppni.
Mat Hjartar var því að velgengni Íra yrði ekki skýrð fyrst og fremst með aðild að sambandinu heldur með innlendri stefnumótun sem hefði reynst aðlaðandi fyrir atvinnulíf og fjárfestingar.
