Ríkisútvarpið greindi nýlega frá því að tilfellum hjá ungum stúlkum hefði fjölgað síðustu mánuði og ár, samkvæmt upplýsingum frá BUGL og átröskunarteymi Landspítala. Elín sagði að þetta væru háværar viðvörunarbjöllur og að fullorðna fólkið bæri ábyrgð á því umhverfi sem börn væru að alast upp í. Að hennar mati væri ekki lengur hægt að horfa fram hjá því að áreiti úr stafrænu umhverfi hefði mikil áhrif á sjálfsmynd, líkamsímynd og hegðun barna.
Samfélagsmiðlar magna vandann
Að sögn Elínar hefur vandi átraskana verið þekktur í áratugi, en aukningin hafi orðið sérstaklega áberandi frá því um 2013 og síðan enn meiri á síðustu árum. Hún sagði samfélagsmiðla vera stóran þátt í þeirri þróun, ekki síst vegna þess hvernig algóriþmar dældu sífellt meira af sama efninu yfir notendur sem sýndu því áhuga.
Hún sagði fullorðið fólk eiga erfitt með að átta sig á miðlunum sjálfum, hvað þá börn og unglinga sem alast upp inni í þessu áreiti. Þar gætu megrunarhvetjandi skilaboð, útlitsdýrkun og stöðugur samanburður ýtt undir vanlíðan og þráhyggju í tengslum við mat, líkama og stjórn. Ríkisútvarpið fjallaði um þetta nýverið og vísaði þar meðal annars til þess að efni á samfélagsmiðlum ýtti undir átraskanir.
Foreldrar þurfa að læra að þekkja merkin
Elín sagði eitt stærsta vandamálið vera að margir gerðu sér enn ekki grein fyrir því hvernig átröskun birtist. Fólk leitaði oft fyrst að breytingum á útliti eða líkamsþyngd, en það gæti verið villandi. Hún lagði áherslu á að átröskun væri andleg veikindi og gæti verið mjög alvarleg þó að það sæist ekki endilega utan á viðkomandi.
Það sem ætti frekar að vekja athygli væru breytingar á hegðun, til dæmis ef barn færi að einangra sig, forðast að borða með öðrum, tala niðrandi um sig eða sýna aukna sjálfsskaðahegðun. Hún hvatti foreldra, skóla og íþróttafélög til að vera vakandi fyrir slíkum merkjum og grípa fyrr inn í.
Bakslag í umræðunni
Elín rifjaði upp að á síðustu árum hefði verið sterkari umræða um líkamsvirðingu, fjölbreyttan líkama og að verðmæti fólks fælist ekki í útliti þess. Hún sagði þá þróun nú hafa veikst aftur og að ný bylgja útlitsþrýstings og megrunardýrkunar væri farin að ryðja sér til rúms.
Hún sagði það ekki þýða að ekki mætti fræða börn og ungmenni um heilbrigt líferni, hreyfingu og fjölbreytt mataræði. Vandinn byrjaði þegar virði manneskjunnar færi að ráðast af líkama hennar eða því hvernig hún liti út. Þá væri auðvelt fyrir börn að festast í hugsun sem gæti þróast yfir í alvarleg veikindi.
Fullorðnir bera ábyrgð
Elín sagði að það þyrfti bæði fræðslu og mótvægi. Börn þyrftu að læra miðlalæsi og fullorðnir að skilja betur hvaða skilaboð væru í umferð og hvernig þau hefðu áhrif. Hún lagði líka áherslu á að börn þyrftu rólegri og heilbrigðari rými í daglegu lífi þar sem þau gætu verið utan við stöðugt áreiti.
Hún sagði jafnframt mikilvægt að foreldrar áttuðu sig á því hvernig þeir töluðu sjálfir um mat, líkama og útlit. Foreldrar þyrftu að passa sérstaklega hvernig væri talað um mat og holdafar í kringum unglinga.
Opnaði umræðuna eftir eigin reynslu
Elín þróaði sjálf með sér átröskun á unglingsárum og tókst lengi að fela veikindin fyrir sínum nánustu. Hún hefur áður lýst því opinberlega að meðferð erlendis hafi síðar bjargað lífi hennar. Í dag leiðir hún SÁTT, samtök um átröskun og tengdar raskanir, sem vinna að fræðslu, vitundarvakningu og bættum úrræðum fyrir fólk með átraskanir og aðstandendur þess.
Kjarni málsins hjá henni í morgun var þó skýr: þetta er ekki þróun sem börn bera sjálf ábyrgð á. Ábyrgðin liggur hjá fullorðna fólkinu, bæði foreldrum, skólakerfinu, íþróttahreyfingunni og samfélaginu öllu, sem þarf að átta sig á því hvað er að gerast og bregðast við áður en enn fleiri börn veikjast.
