Alþingi samþykkti í byrjun mars breytingar á lögum um leigubifreiðaakstur að frumkvæði innviðaráðherra. Samkvæmt nýju reglunum verða allir rekstrarleyfishafar að tengjast leigubílastöð frá og með 1. júní.
Að sögn Friðriks Einarssonar, oft nefndur "Taxi-hönter," leigubílstjóra sem rætt var við í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni, er þetta þó nánast eina breytingin sem muni hafa tafarlaus áhrif.
„Það er í raun það eina sem ég sé að gerist 1. júní. Að öðru leyti er verið að tala um breytingar sem eiga að koma síðar,“ segir hann.
Þrjú ár af óreiðu
Friðrik segir stöðuna á markaðnum hafa verið óljósa allt frá því ný lög tóku gildi fyrir um þremur árum. Þá hafi skort skýra kynningu og margir í greininni ekki skilið reglurnar til fulls.
„Það hefur verið mikil upplýsingaóreiða og við erum enn ekki búin að ná tökum á því hvernig lögin virka í raun,“ segir hann.
Hann bendir á að þrátt fyrir að kröfur um rekjanleika hafi verið í lögum í þrjú ár séu margir bílar enn ekki með slíkt kerfi í notkun.
Rekjanleiki og rafrænt eftirlit í höndum stöðva
Með nýju lögunum verður gert ráð fyrir að allar ferðir leigubíla verði skráðar rafrænt og sendar til viðkomandi leigubílastöðvar. Þar verði meðal annars haldið utan um upplýsingar um akstursleiðir, gjaldtöku og upphaf ferða.
Leigubílastöðvar munu bera ábyrgð á að varðveita þessi gögn í að minnsta kosti 60 daga og taka við kvörtunum frá farþegum.
Friðrik efast hins vegar um að fyrirkomulagið tryggi raunverulegt eftirlit.
„Það eru hátt í 40 leigubílastöðvar starfandi í dag. Það er einfaldlega allt of mikið og spurning hversu vel þær muni sinna eftirlitshlutverki sínu,“ segir hann.
Kvartanir í höndum stöðvaeigenda
Samkvæmt lögunum eiga kvartanir frá farþegum að berast til leigubílastöðva sem síðan eiga að taka á málum innan sinna raða.
Friðrik bendir á að þetta geti skapað hagsmunaárekstra þar sem stöðvaeigendur þurfi að taka ákvarðanir um eigin bílstjóra.
„Eru menn raunverulega að fara að taka á vinum sínum eða fjölskyldu innan fyrirtækisins? Það er spurning sem þarf að svara,“ segir hann.
Hann nefnir einnig að ekki sé gerð krafa um íslenskukunnáttu rekstraraðila, sem geti flækt meðferð kvartana.
Svindl og misferli enn til staðar
Í viðtalinu lýsir Friðrik dæmum um misferli innan greinarinnar, meðal annars hvernig bílstjórar hafi komist hjá reglum með því að afskrá sig formlega en halda samt áfram akstri.
Hann telur að lítill hluti bílstjóra stundi slíkt, en áhrifin séu veruleg.
„Þetta eru kannski 20–30 einstaklingar af nokkur hundruð sem eru mjög slæmir. Hinir eru langflestir heiðarlegir og verða fyrir barðinu á þessu,“ segir hann.
Litaðar númeraplötur vekja spurningar
Meðal breytinga sem kynntar hafa verið eru litaðar númeraplötur fyrir leigubíla. Friðrik segir þó óljóst hvernig þær verði útfærðar og hvaða áhrif þær hafi á rekstur.
Hann bendir á að íslenskar aðstæður séu frábrugðnar öðrum löndum þar sem reglur um notkun leigubíla í einkaskyni séu strangari.
„Hér á landi eru þessir bílar oft líka fjölskyldubílar, þannig að þetta gæti haft áhrif á frelsi og kjör bílstjóra,“ segir hann.
Tilraun til úrbóta en margt óljóst
Friðrik telur nýju lögin vera skref í rétta átt hvað varðar neytendavernd og aukið eftirlit, en segir of snemmt að segja til um hvort þau muni skila tilætluðum árangri.
„Þetta er tilraun til úrbóta, en það á eftir að koma í ljós hversu vel þetta virkar í framkvæmd,“ segir hann.
Hann bætir við að auknar heimildir eftirlitsaðila skipti litlu máli ef þeim sé ekki beitt.
„Samgöngustofa hefur haft heimildir í þrjú ár án þess að gera mikið. Spurningin er hvort það breytist núna.“
Miklar væntingar bundnar við 1. júní
Skyldan til að tengjast leigubílastöð er því sú breyting sem flestir horfa til á næstu vikum. Hún gæti haft áhrif á þá bílstjóra sem starfa utan skipulags eða hafa farið á svig við reglur.
Að mati Friðriks gæti sú breyting ein og sér haft meiri áhrif en margir gera sér grein fyrir.
„Ég held að þessi breyting muni hreinsa eitthvað til. Það verður einfaldlega erfiðara að starfa utan kerfisins,“ segir hann.
Hvort nýju lögin marki raunveruleg tímamót á leigubílamarkaði eða reynist aðeins tímabundin tilraun til að ná tökum á óskipulögðum markaði mun skýrast á næstu mánuðum.
