Umræðan hefur meðal annars snúist um áform Icelandair um kaup á 49 prósenta hlut í maltneska félaginu Fly Play Europe með flugrekstrarleyfi á Möltu. Jón Þór Þorvaldsson, formaður FÍA, velti því nýverið upp í pistli á Vísi hvort Icelandair þyrfti jafnvel að skipta um nafn ef starfsemi félagsins færðist í auknum mæli úr landi.
Í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni sagði Jón Karl að deilur af þessu tagi væru ekki nýjar í flugrekstri.
„Þetta gerist á tveggja til þriggja ára fresti þegar samningar renna út. Kjarabarátta hefur alltaf verið viðkvæm og menn segja ýmislegt í hita leiksins,“ sagði hann.
Segir umræðuna um félagslegt undirboð oft villandi
Jón Karl gagnrýndi jafnframt hvernig hugtakið félagslegt undirboð væri notað í umræðunni um mögulega starfsemi Icelandair erlendis.
„Ef menn eru að greiða laun eftir kjörum í viðkomandi landi þá segir það eitt og sér ekkert um hvort um félagslegt undirboð sé að ræða,“ sagði hann og bætti við að Íslendingar þyrftu að gæta þess að líta ekki svo á að einungis íslensk launakjör væru réttmæt viðmið í alþjóðlegum rekstri.
Hann sagði jafnframt að meginmálið snerist um framleiðni og samkeppnishæfni félagsins.
„Það snýst ekki bara um laun heldur hversu mikið menn ná að skapa af tekjum fyrir þau laun sem greidd eru,“ sagði Jón Karl og rifjaði upp að í Covid-faraldrinum hefðu náðst samningar sem hefðu aukið framleiðni hjá Icelandair verulega.
Bendir á mikla samþjöppun í Evrópu
Jón Karl sagði þróunina á evrópskum flugmarkaði sýna að minni félög þyrftu sífellt frekar að aðlagast harðri alþjóðlegri samkeppni.
Hann nefndi meðal annars að SAS væri nú í eigu Air France-KLM-samstæðunnar, IAG ætti bæði British Airways, Iberia og fleiri félög og Lufthansa-hópurinn hefði byggt upp víðtækt net flugfélaga víða í Evrópu.
„Svo erum við með Icelandair hérna eitt og sér. Ef félagið er ekki samkeppnishæft þarf auðvitað að grípa til aðgerða,“ sagði hann.
Að sögn Jóns Karls koma aðeins um 20 prósent tekna Icelandair frá íslenska markaðnum en stærstur hluti starfseminnar byggi á alþjóðlegri samkeppni.
Segir fjárfesta sýna félaginu litla trú
Í viðtalinu ræddi Jón Karl einnig stöðu Icelandair á hlutabréfamarkaði og sagði verðmat félagsins vekja athygli.
„Það virðist ekki mikil tiltrú vera á félaginu. Ég hefði viljað sjá lífeyrissjóðina kaupa meira,“ sagði hann.
Hann benti á að stærsti hluthafi Icelandair væri bandarískur vogunarsjóður en ekki íslenskir lífeyrissjóðir og að um 13.500 hluthafar ættu samtals um 60 prósenta hlut í félaginu.
Jón Karl sagði jafnframt athyglisvert að félagið væri að hans mati verðlagt mjög lágt miðað við eiginfjárstöðu og handbært fé.
Gæti þýtt hærra miðaverð
Þá ræddi hann áhrif hækkandi eldsneytisverðs á rekstur flugfélaga. Eldsneyti væri um 30 prósent af rekstrarkostnaði og því gæti hækkun á olíuverði haft veruleg áhrif á afkomu.
Hann taldi þó að áhrifin á farþega yrðu líklega hófleg.
„Ef eldsneyti hækkar um 10 til 20 prósent þá ætti það líklega að þýða um tveggja til fimm prósenta hækkun á miðaverði,“ sagði hann.
Segir ekki ljóst hversu mörg störf gætu færst úr landi
Jón Karl sagðist ekki geta metið hversu mörg störf kynnu mögulega að flytjast úr landi ef Icelandair myndi færa hluta starfseminnar til Möltu eða annarra ríkja.
Hann sagði þó að möguleikarnir væru fjölbreyttir og ekki sjálfgefið að störf hyrfu frá Íslandi.
„Það getur alveg verið að menn séu fyrst og fremst að horfa til stækkunar og aukins sveigjanleika,“ sagði hann.
Að hans mati væri það einfaldlega hluti af eðli alþjóðlegs rekstrar að fyrirtæki þyrftu að laga sig að samkeppnisumhverfinu.
„Við viljum öll hafa sterk íslensk fyrirtæki. Þá verðum við líka að horfast í augu við hvernig markaðurinn þróast og hvað þarf til þess að ná árangri,“ sagði Jón Karl Ólafsson.
